Британийн музейн Уншлагын танхим.

 

Би хоёр жилийн өмнө Лондон хотын төвд байрлах Британийн музейд очсон юм. Тэр үед музейг “Онцгой үзвэрүүд” гэх 90 минутны тайлбарлагчтайгаар үзээд бүгдийг үзэж амжаагүй. Үргэлжлүүлэн үзэхээр саяхан очихдоо “Уншлагын танхим”  (The British Museum Reading Room) болох дэлхийн түүх, утга зохиолын нэр хүндтэй газрын нэгээр орж танилцав. Хагас бөмбөг хэлбэртэй аварга том уншлагын танхим зүгээр нэг номын сан биш, хүн төрөлхтний түүхийг өөрчилсөн олон суутнуудын "гэр" байж. Жишээ нь Карл Маркс сууж "Капитал" бүтээлээ бичсэн, Владимир Ленин, Чарльз Диккенс, Оскар Уайлд зэрэг хүмүүс энд судалгаа хийж, суудаг байсан тухай ч олж мэдэв. Ингээд л энэ уншлагын танхим яагаад музейн дунд нь байрлах, хэзээ хэн санаачилж барьсан, номын сан хөмрөгөө яаж бүрдүүлэв, алдартай хүмүүс яагаад энд ирдэг байв гэх мэтээр хэрэгт дуртай би ном болон интернет ээ хослуулан уншиж AI гээр туслуулан мэдсэн зүйлсээ энд сийрүүлэн бичлээ. 

Уншлагын танхимыг барих санааг анх музейн Ерөнхий номын санч Антонио Паницци гаргаж ээ. Тэрээр номын сангийн багтаамж муудаж байгааг анзаарч, музейн голын хоосон талбайг ашиглан дугуй хэлбэртэй уншлагын танхим барих "ноорог" зургийг анх гаргаж байжээ. Танхимын зураг төслийг архитектор Сидней Смирк (Sydney Smirke) гаргасан. Сонирхолтой нь, Британийн музейн үндсэн барилгын (багана бүхий нүүрэн хэсэг) архитекторыг Роберт Смирк гэдэг байсан бөгөөд Сидней түүний дүү юм байна.

Түүхэн барилгын ажил 1854 онд эхэлж, ердөө гуравхан жилийн дараа буюу 1857 онд дуусч, үүдээ нээсэн. Тухайн үедээ инжинерчиллийн маш шинэлэг технологиор баригдсан. Үүнд бөмбөгөр оройг цэвэр ширэм болон төмөр каркасаар зангидсан. Гэрэлтүүлэг болон дуу тусгаарлалтыг сайжруулахын тулд дотор талын таазыг "папье-маше" (цаасан зуурмаг) ашиглан хийсэн нь архитектурын ховор шийдэл юм.  Бөмбөгөр оройн диаметр нь 42.6 метр. Энэ нь Ромын алдарт Пантеон сүмээс санаа авсан хэмжээ гэнэ.

Энэхүү танхимыг анхнаас нь Британийн музейн номын сангийн уншигчдад зориулж, тэднийг тав тухтай суух, судалгаа хийх орон зайгаар хангах зорилгоор барьсан. Танхимыг тойруулаад 3 миль (4.8 км) гаруй урттай төмөр номын тавиурууд суурилуулсан нь номнуудыг галын аюулаас хамгаалах зорилготой байв.

Тэр үед энэ нь дэлхийн хамгийн орчин үеийн, хамгийн том уншлагын танхимд тооцогдож байлаа. Уншигчид орохын тулд тусгай зөвшөөрөл (Reader's Ticket) авдаг байсан бөгөөд энэ нь тухайн үеийн сэхээтнүүдийн хамгийн их цуглардаг газар байв. 1997 онд Британийн номын сан тусдаа барилга руу нүүх хүртэл энэ танхим яг л энэ зориулалтаараа 140 жил тасралтгүй ашиглагдсан байна.

Уншлагын танхимын тааз нь зүгээр нэг гоёл биш, инженерийн маш ухаалаг шийдэл байв. Төмөр каркас дээр цаасан зуурмаг ашигласан нь барилгын жинг хөнгөлөхөөс гадна дуу чимээг маш сайн шингээдэг. Хэдэн зуун хүн зэрэг сууж байхад номын хуудас эргүүлэх чимээ ч цуурайтахгүй, нам гүм байх нөхцөлийг ингэж бүрдүүлжээ. Гэрэлтүүлэг нь дээвэр дээр байрлах 20 том цонхоор байгалийн гэрэл шууд орж ирдэг. Энэ нь цахилгаан гэрэл гарахаас өмнө уншигчдад өдөржин ном унших боломж олгодог байв. Ширээний зохион байгуулалт нь танхимын гол хэсгээс нарны цацраг шиг гадагш чиглэсэн урт ширээнүүд байрладаг. Энэ нь номын санчдад бүх уншигчдыг хянах боломж олгодог байжээ.

Энэ танхимын ширээ бүхэн нэгэн цагт түүхийг өөрчилсөн хүмүүсийн гар бичмэлээр дүүрэн байлаа. Энэ алдартнуудаас жишээлбэл: 

• Карл Маркс (L13 суудал): Тэрээр 30 гаруй жилийн турш бараг өдөр бүр энд ирж суудаг байв. Түүний гол бүтээл болох "Капитал" (Das Kapital) яг энэ танхимд, Британийн музейн эдийн засгийн ховор материалууд дээр үндэслэн бичигдсэн.

• Брам Стокер: "Дракула" зохиолын зохиолч энд ирж, Трансильванийн газар нутаг, цус сорогчдын тухай ардын домог яриаг маш нарийн судалж байжээ.

• Виржиниа Вүүлф: Тэрээр өөрийн алдарт "Өөрийн гэсэн өрөө" эсседээ энэ танхимын аварга том бөмбөгөр оройг "асар том халзан толгой" мэт харагддаг хэмээн хошигнон бичиж байв.

• Махатма Ганди: Лондонд хуулийн чиглэлээр суралцаж байхдаа энэ танхимаар байнга зочилдог байжээ.

• Владимир Ильич Ленин Британийн музейн Уншлагын танхимд анх 1902 онд хөл тавьж, тэрээр Лондонд нийт зургаан удаа ирж байснаас 1902–1903 оны хооронд хамгийн идэвхтэй сууж, судалгаа хийсэн юм. Тэр үед Уншлагын танхимд орохын тулд заавал батлан даагч, тодорхойлох захидал хэрэгтэй байв. Ленин өөрийн жинхэнэ нэрээр биш, "Якоб Рихтер" (Jacob Richter) гэдэг нууц нэрээр бүртгүүлсэн байдаг.  Энэ мэтчилэн олон сонин сайхан мэдээллийг AI ашиглаад олж уншиж болно. 

Миний авсан зурагт танхимын ханаар дүүрэн харагдах номнууд нь ердөө "лавлах" хэсэг юм. Харин жинхэнэ эрдэнэсүүд уншлагын танхимын доор болон хананы цаана байх төмөр тавиурууд дээр байдаг байв. Номын санчдын ашигладаг тусгай жижиг хаалганууд, ном зөөдөг өргүүрүүд нь уншигчдад харагдахгүйгээр маш хурдан үйлчлэх зориулалттай байсан гэнэ.

Британийн номын сан (British Library) 1997 онд нүүж, Сент-Панкрас руу очсон. Танхим одоо ихэвчлэн түр үзэсгэлэн эсвэл тусгай арга хэмжээнд зориулагддаг. Гэхдээ музейн Great Court-д очоод, энэ гайхалтай байгууламжийг гаднаас нь харах, мөн дотор нь орж архитектурыг нь харах боломжтой хэвээр байгаа. (Great Court тухай дэлгэрүүлж уншаарай, маш сонирхолтой)