Архитектор Сэр Жон Соуны гэр музей.

(Лондон, Линкольнс-Инн-Филдс 12, 13, 14 дүгээр байшин)

Энэ сайхан өдрийн мэндийг хүргэе. Саяхан Лондонд богино хугацаагаар очихдоо найз нарын зөвлөсний дагуу “Sir John Shane’s museum London” гэдгийг очиж үзлээ. Алдартй архитектор хүний гэр музей үзвэр нь зай завсаргүй чихээтэй замбараагүй овоорчихсон санагдсан. Үзэж байхдаа музейн танилцуулгыг авч гэртээ ирээд дэлгэрүүлж уншлаа, их сонирхолтой хүн байна. Ингээд AI гээ ашиглаад элдэв асуулт тавьж олж мэдсэн сонирхолтой баримтуудыг найз нартайгаа хуваалцлаа. 

Сэр Жон Соун бол ядуу зүдүү амьдралаас дэлхийн хэмжээний архитектор болж чадсан "өөрөө өөрийгөө бүтээсэн" хүний тод жишээ юм. Түүний боловсрол болон карьерын эхлэл нь тууштай зан, авьяас чадвар дээр тогтсон байдаг.

1. Бага нас: Жон Соун 1753 онд Английн Беркшир мужийн Глейзли хэмээх жижиг тосгонд төржээ. Түүний эцэг нь тоосго өрөгч байсан бөгөөд Жон хүүг ч мөн адил барилгын хар ажилтан болно гэж төсөөлдөг байв. Тэрээр багадаа эцгийнхээ ажилд тусалж, барилгын материалын шинж чанарыг анхлан таньж мэдсэн нь хожим түүний практик мэдлэгт том суурь болсон юм. 

2. Академик боловсрол ба "Их аялал". Соуны амьдралыг өөрчилсөн гол алхам нь 15 настайдаа алдартай архитектор Жорж Дансын туслахаар ажилд орсон явдал байлаа.

• Хатан хааны академи (Royal Academy): 1771 онд тэрээр Хатан хааны академийн дэргэдэх архитектурын сургуульд элсэн оржээ. Тэнд суралцаж байхдаа тэрээр ер бусын авьяаслаг гэдгээ батлан харуулж, 1776 онд архитектурын шилдэг зураг төсөл гаргасны төлөө Алтан медаль хүртсэн байна.

• Их Британийн тэтгэлэг: Энэхүү алтан медаль нь түүнд III Жорж хааны нэрэмжит тэтгэлгээр Европын улс орнуудаар аялж, эртний архитектурыг судлах боломжийг олгосон юм.

• Италийн аялал (1778–1780): Соун Италид гурван жилийг өнгөрөөж, Ром, Помпей, Сицилийн эртний тууриудыг биеэр үзэж судалжээ. Тэрээр тэндхийн барилгуудын хэмжээс, гэрэл сүүдрийн зохицол, багана, нуман хаалгуудыг маш нарийн зурж тэмдэглэж авсан нь түүний өөрийн хэв маяг бүрэлдэхэд хамгийн том нөлөө үзүүлсэн.

3. Багшлах үйл ажиллагаа: Тэрээр зөвхөн барилга бариад зогсохгүй, мэдлэг боловсролоо хойч үедээ өвлүүлэхэд ихээхэн анхаардаг байв.

• 1806 онд тэрээр Хатан хааны академийн Архитектурын профессороор томилогдсон.

• Соун оюутнууддаа зориулж асар том цуглуулга бүрдүүлсэн нь өнөөдрийн түүний музейн үндэс суурь болсон юм. Тэрээр "Оюутнууд эртний барилгын хэсгүүдийг номноос биш, бодитоор нь харж, хүрч мэдрэх ёстой" гэж үздэг байв.

Түүний боловсролын онцлох талууд:

1. Практик ба Онол: Эцгээсээ өвлөсөн барилгын ажлын дадлага болон Академид сурсан уран сайхны онолоо төгс хослуулж чадсан.

2. Насан туршийн суралцагч: Тэрээр нас барах хүртлээ эртний гар бичмэл, ховор ном, уран зургуудыг цуглуулж, тэднээсээ суралцсаар байжээ. Түүний номын санд 7000 гаруй ховор боть байсан гэдэг.

Сэр Жон Соун өөрийнхөө боловсролыг бусадтай хуваалцахын тулд гэрээ музей болгосон нь түүнийг хэр зэрэг боловсролыг эрхэмлэдэг хүн байсныг илтгэнэ.

Сэр Жон Соуны гэр музей (Лондон дахь Линкольнс-Инн-Филдс 12, 13, 14 дүгээр байшин) бол архитектурын түүхэн дэх хамгийн этгээд, ухаалаг шийдэлтэй барилгуудын нэг юм. Тэрээр энэ байшинг зүгээр нэг амьдрах сууц биш, харин "архитектурын лаборатори" болон оюутнуудад зориулсан "амьд сурах бичиг" болгох зорилгоор барьсан.

Түүний гэр музейн барилгын гол онцлог, зарчмуудыг доорх байдлаар ангилж болно:

1. Гэрэлтүүлгийн гайхамшиг (The Play of Light). Соун байгалийн гэрлийг ашиглах тал дээр мастер байсан. Тэрээр байшингийнхаа доторх харанхуй хэсгүүдийг гэрэлтүүлэхийн тулд хэд хэдэн шинэлэг аргыг хэрэглэсэн:

• Дээврийн шилэн цөм (Skylights): Барилгын голд байрлах цуглуулгын хэсгүүдийг дээрээс нь нарны гэрэл тусахаар шийдсэн. Энэ нь үзмэрүүдийг өдрийн турш хөдөлгөөнтэй, амьд мэт харагдуулдаг.

• Өнгөт шил: Тэрээр шар болон хув өнгөтэй шилийг их ашигласан. Энэ нь Лондоны бүрхэг өдөр ч дотор орчныг алтан шаргал, дулаахан мэдрэмжтэй болгодог байв.

2. Орон зайн хуурмаг үзэгдэл (The Use of Mirrors). Байшингийн зай талбай тийм ч том биш байсан тул Соун орон зайг тэлэх зорилгоор толийг чадварлаг ашигласан.

• Булан тохой, хананы уулзвар дээр гүдгэр болон хавтгай толь байрлуулснаар өрөөг байгаагаасаа хавьгүй уудам, нууцлаг харагдуулж чадсан.

• Зарим өрөөний таазанд толь суулгаснаар гэрэл хаа сайгүй ойж, ханагүй мэт сэтгэгдэл төрүүлдэг.

3. "Зургийн өрөө" ба Нууц хананууд (The Picture Room). Энэ бол түүний хамгийн алдартай шийдэл. Жижиг өрөөнд асар олон зураг багтаахын тулд тэрээр "хөдөлгөөнт хана" буюу дэлгэгддэг хаалгануудыг зохион бүтээсэн.

• Нэг ханыг дэлгэхэд цаанаас нь дахиад нэг давхар зураг гарч ирдэг. Энэ нь үзэгчдэд нэг өрөөн дотор хэд хэдэн өөр орон зайд байгаа мэт мэдрэмж өгдөг.

4. Давхарласан сүлжмэл бүтэц. Түүний гэр музей маш олон түвшнээс бүрддэг.

• Подвал (Crypt): Доод давхартаа эртний Египетийн саркофаг (чулуун авс) болон дундад зууны үеийн катакомбыг санагдуулам "нууцлаг, харанхуй" уур амьсгалыг бүрдүүлсэн.

• Дээд давхарууд: Дээшлэх тусам өрөөнүүд илүү гэгээлэг, классик загвартай болж хувирдаг. Энэ нь хүн доороос дээш буюу "харанхуйгаас гэгээрэл рүү" тэмүүлж буйг бэлгэдсэн архитектурын хэллэг юм.

5. Түүхийн нэгдэл (Eclecticism). Соун өөрийнхөө байшинг барихдаа янз бүрийн цаг үеийн хэв маягийг хослуулсан:

• Грекийн классик багананууд, Ромын барималууд, Египетийн олдворууд болон өөрийнх нь зохиосон орчин үеийн нео-классик хэв маяг нэг дор төгс зохицдог.

Сэр Жон Соун энэ байшингаа барихдаа "Гэрээслэлээр хамгаалах" аргыг хэрэглэсэн. Тэрээр 1833 онд Парламентаас тусгай хууль батлуулж, өөрийг нь нас барсны дараа энэ байшин дахь бүх үзмэр, тавилга, засал чимэглэлийг яг байгаагаар нь хадгалах ёстой гэсэн хатуу заалт оруулсан. Үүний ачаар бид өнөөдөр 200 жилийн өмнөх архитектор хүний дотоод ертөнцөөр аялах боломжтой байгаа юм.

Тэрээр үнэхээр л бор зүрхээрээ зүтгэж гарч ирсэн хүн боловч амьдралынхаа явцад маш ухаалаг нүүдлүүд хийж, цуглуулгаа арвижуулах санхүүгийн чадвартай болсон юм. Түүний хөрөнгөжсөн эх үүсвэр болон цуглуулгынх нь онцлогийг доор тайлбарлая.

1. Тэр хаанаас мөнгөтэй болсон бэ? (Санхүүжилт). Хэдийгээр ядуу гаралтай байсан ч тэрээр дараах гурван замаар хөрөнгөжсөн:

• Гэрлэлтээр: 1784 онд Соун Элизабет Смит хэмээх эмэгтэйтэй гэрлэсэн юм. Элизабет нь Лондонгийн чинээлэг барилгын гүйцэтгэгчийн охин байсан бөгөөд авга ахаасаа асар их хэмжээний өв залгамжлан авсан. Энэ хөрөнгө нь Соунд санхүүгийн хараат бус байдал олгож, үнэтэй ховор олдворууд худалдан авах боломжийг нээжээ.

• Амжилттай карьер: Тэрээр Английн банкны архитектороор 45 жил ажиллахдаа тогтмол өндөр цалин авч байв. Үүнээс гадна язгууртнуудын хувийн харш, олон нийтийн барилгын зураг төслийг гаргаж, тухайн үеийнхээ хамгийн эрэлттэй архитектор болсон юм.

• Хувийн хэмнэлт ба хөрөнгө оруулалт: Тэрээр маш хөдөлмөрч хүн байсан бөгөөд олсон орлогоо тансаг хэрэглээнд биш, зөвхөн ажил хэрэг болон цуглуулгадаа зориулдаг байв.

2. Цуглуулгын гол онцлог. Түүний цуглуулга нь зүгээр нэг баян хүний гоёл биш, харин "архитектурын нэвтэрхий толь" байсан юм.

• Түүхэн цаг хугацааны хэлхээ: Түүний цуглуулга эртний Египетээс эхлээд Грек, Ром, Дундад зуун, улмаар өөрийнх нь үеийн (18-19-р зуун) бүтээлүүдийг хүртэл хамардаг. Энэ нь архитектурын хувьсал өөрчлөлтийг нэг дороос харах зорилготой байв.

• Орон зайн нягтаршил: Тэрээр үзмэрүүдээ музей шиг цэгцтэй биш, харин хананд нь зай үлдээлгүй "чихэж" байрлуулсан. Энэ нь зочдод хаашаа ч харсан урлагийн бүтээлээр хүрээлүүлсэн мэт хүчтэй сэтгэгдэл төрүүлдэг.

• **Хуулбар ба эх хувь: ** Тэрээр зөвхөн үнэтэй эх хувийг бус, оюутнуудад сургалтын материал болгох үүднээс эртний баримлуудын гипсэн хуулбаруудыг (plaster casts) маш ихээр цуглуулсан.

3. Хамгийн алдартай үзмэрүүд: 

• I Сети фараоны авс (Sarcophagus of Seti I): Энэ бол түүний цуглуулгын "эрдэнэ" юм. 1824 онд Британийн музей энэ авсыг хэтэрхий үнэтэй байна (2000 фунт стерлинг) гээд авахаас татгалзахад Соун өөрийн мөнгөөр худалдаж авсан. Тэрээр үүнийг тэмдэглэж гэртээ гурван өдөр дараалан лаа асааж баяр ёслол хийж байжээ.

• Уильям Хогартын зургууд: Английн алдартай зураач Хогартын "The Rake's Progress" цуврал найман зургийг Соун эзэмшдэг байв. Эдгээр зураг нь нийгмийн ёс суртахууныг шүүмжилсэн хошин агуулгатай.

• Архитектурын загварууд: Тэрээр өөрийн зохиосон барилгуудын болон эртний Ромын барилгуудын модон болон гипсэн жижиг загваруудыг цуглуулсан нь өнөөдөр түүхийн ховор баримт болдог.

Соун нас барахынхаа өмнө "Миний энэ цуглуулга ирээдүйн архитекторууд, сонирхогчдод үнэ төлбөргүй мэдлэг олгох сургууль болоосой" гэж хүссэн байдаг.

 Сэр Жон Соуны архитектурын хэв маяг нь маш өвөрмөц учраас түүнийг Британийн бусад архитекторуудтай андуурах аргагүй байдаг. Түүний хамгийн алдартай бөгөөд түүхэнд үлдсэн гол бүтээлүүдийг доор дэлгэрэнгүй жагсаалаа:

1. Английн банк (Bank of England, 1788–1833)

Энэ бол Соуны амьдралын хамгийн том, хамгийн чухал ажил байсан юм. 

• Онцлог: Тэрээр Лондонгийн төв дэх 1.6 га орчим талбайг хамарсан аварга том цогцолборыг бүхэлд нь шинэчилсэн. Хамгийн алдартай хэсэг нь "Төв банкны танхим" (The Stock Office) бөгөөд дээврээс тусах байгалийн гэрэл, хөнгөн загвартай нуман тааз нь архитектурын гайхамшигт тооцогддог байв. 

• Өнөөгийн байдал: Соуны барьсан дотор талын танхимуудыг 1920-иод онд нураасан ч, түүний барьсан цонхгүй, аюулгүй байдлыг бэлгэдсэн гадна талын "Соуны хана" өнөөдөр ч хэвээр хадгалагдан үлдсэн.

2. Далич зургийн галерей (Dulwich Picture Gallery, 1811)

Лондонгийн өмнөд хэсэгт байрлах энэ барилга бол дэлхийн хамгийн анхны тусгайлан баригдсан олон нийтийн зургийн галерей юм. 

• Шинэлэг шийдэл: Соун зургуудыг хамгийн сайн харагдуулахын тулд "дээврийн гэрэлтүүлэг" (top-lighting) буюу таазнаас гэрэл тусгах аргыг анхлан нэвтрүүлсэн. Энэ нь орчин үеийн бүх галерейнуудын стандарт болсон юм. 

• Материал: Тэрээр үнэтэй чулуунаас татгалзаж, энгийн шар тоосгоор маш гоёмсог, классик хэлбэрийг гаргаж ирсэн нь тухайн үедээ хувьсгал байлаа.

3. Линкольнс-Инн-Филдс 12, 13, 14 (Түүний гэр музей)

Лондонгийн төвд байрлах түүний хувийн сууцнууд. Тэрээр эдгээр гурван байшинг холбож, өөрийнхөө бүхий л уран сэтгэмжийг туршсан "лаборатори" болгосон.

 • Дотор засал: Толь, өнгөт шил, нууц хаалгануудыг ашиглан жижиг орон зайг хэрхэн агуу том болгож харагдуулж болдгийг эндээс харж болно.

 • Өглөөний цайны өрөө (The Breakfast Room): Түүний хамгийн алдартай өрөө. Тааз нь "хөвж буй" мэт харагддаг бөгөөд эргэн тойронд нь байрлуулсан гүдгэр тольнууд нь өрөөг хязгааргүй мэт харагдуулдаг.

4. Питсхангер Манор (Pitzhanger Manor, 1800–1804)

Соун энэ харшийг Лондоны Эйлинг дүүрэгт өөрийн гэр бүлд зориулж, хөдөөний амралтын сууц хэлбэрээр барьсан. • Зорилго: Тэрээр энд хүүхдүүдээ архитектурт сургаж, өөрийнхөө ур чадварыг зочдодоо гайхуулах зорилготой байв. Барилгын нүүрэн тал нь Ромын "Константины нуман хаалга"-наас санаа авсан сүрлэг баганануудтай.

5. Хатан хааны эмнэлгийн байгууламж (Royal Hospital Chelsea, 1809–1817)

Ахмад дайчдад зориулсан энэхүү цогцолборт Соун шинээр эмнэлэг болон номын сангийн хэсгийг нэмж барьсан. Түүний "хялбаршуулсан классик" (Simplified Classicism) хэв маяг эндээс тод харагддаг.

Түүний бүтээлүүдийн "Нууц" гарын үсэг: Соуны барилгуудыг танихад маш амархан. Тэрээр барилгынхаа булангуудыг болон дээврийн ирмэгийг маш цэвэрхэн, шулуун шугамаар шийдэж, хэт их чимэглэлээс татгалздаг байсан. Түүнийг "Минимализмын эцэг" гэж зарим түүхчид үздэг нь ийм учиртай.

Энэ хүртэл сонирхон уншсан танд баяр хүргэе. Сонирхсон асуултаа AI тавиад дэлгэрүүлээд уншаад үзээрэй.Амжилт хүсье.